Z dniem 1 stycznia 1994 roku weszły do obiegu „nowe” banknoty o nominałach 10, 20 i 50 złotych. Kilka miesięcy później, bo 1 czerwca 1995 roku pojawiły się banknoty stu i dwustu złotowe. Było to efektem ostatniej przeprowadzonej denominacji w Polsce. Proporcje zmiany „starego” na „nowy” złoty wyniosły 1:10 000. Autorem projektu obecnych banknotów jest Andrzej Heidrich. Na wszystkich banknotach widnieje data emisji: 25 marca 1994 roku. Od roku 1997 wszystkie banknoty są produkowane w Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych w Warszawie. Przed rokiem 1997 były drukowane w londyńskiej wytwórni De La Rue. Wyłącznym emitentem polskich znaków pieniężnych jest Narodowy Bank Polski. Za fałszowanie i wprowadzanie do obiegu podrobionych banknotów grozi kara pozbawienia wolności.
Gdzie wymienić zniszczone lub zużyte banknoty?
Jeżeli przytrafi nam się zniszczyć lub otrzymać już zniszczony banknot powinniśmy zgłosić się do banku na terenie Polski. Każdy bank ma obowiązek wymienić zniszczony banknot.
Te banknoty, które uległy zniszczeniu w wyniku pożaru lub zawilgocenia należy zabezpieczyć w taki sposób, aby nie uległy większemu uszkodzeniu. Z kolei porwane lub posiadające ubytki pierwotnej powierzchni banknoty najlepiej jest podkleić taśmą lub włożyć do koperty.
Zabezpieczenia banknotów
Wszystkie banknoty zostały zaprojektowane i drukowane tak, aby można było w prosty sposób sprawdzić ich autentyczność. Każdy z nominałów różni się wielkością, kolorami, postaciami na nich widniejącymi oraz oznaczeniami dla osób niewidomych.
Elementami wspólnymi wszystkich banknotów są:
portret władcy, godło Rzeczypospolitej Polskiej, wyrażona słowna wartość nominalna, wyrażona cyfrowo wartość nominalna, podpisy Prezesa NBP i Głównego Skarbnika NBP oraz nazwa emitenta banknotów – Narodowy Bank Polski.
To, czy banknot jest autentyczny można sprawdzić także w świetle UV, gdzie elementami świecącymi są:
kwadrat z wartością nominalną, elementy wykonane farbą metaliczną oraz numeracja po prawej stronie portretu władcy.
Elementami zabezpieczającymi poszczególne banknoty są:
dla banknotów o nominałach 10 i 20 złotych:
- elementy druku wyczuwalne dotykiem – lekko wypukłymi częściami banknotu są wartość nominalna wyrażona cyfrą, nazwa emitenta, portret władcy oraz specjalny znak ułatwiający rozpoznanie poszczególnych nominałów osobom niewidomym;
- autentyczność znaku wodnego - przedstawia postać władcy widoczną na przedniej stronie banknotu;
- obecność nitki zabezpieczającej – na przedniej i tylnej stronie banknotu widoczny jest napis, który zawiera cyfrowe oznaczenie nominału i skrót ʺZŁʺ;
- mikrodruk – jest to napis wykonany bardzo małymi literami, które po powiększeniu powinny być wyraźne i czytelne. Mikrodruk znajduje się na przedniej i tylnej stronie banknotu;
- precyzyjne pasowanie elementów uzupełniających się z przedniej i tylnej strony banknotu;
- efekt kątowy – polega na tym, że po pochyleniu banknotu pod odpowiednim kątem widoczne są ciemne lub jasne cyfry nominału;
- farba metalizowana – znajduje się z lewej strony portretu władcy a po pochyleniu banknotu staje się widoczny metaliczny połysk powierzchni;
dla banknotów o nominałach 50, 100 i 200 złotowych:
- elementy druku wyczuwalne dotykiem (jak w banknotach o nominałach 10 i 20 zł);
- autentyczność znaku wodnego, obecność nitki zabezpieczającej, mikrodruk (jak w banknotach o nominałach 10 i 20 zł);
- efekt kątowy – po pochyleniu banknotu pod odpowiednim kątem widoczne są cyfry nominału lub korona 50, 100 i 200 zł w zależności od kąta;
- farba metaliczna – znajduje się z prawej strony portretu władcy a po pochyleniu banknotu staje się widoczny metaliczny połysk powierzchni;
- zmiana koloru elementów graficznych – po pochyleniu banknotu w kierunku światła zmienia się barwa elementów ozdobnych z różowo-fioletowych na oliwkowo-zielone;
- w banknocie o nominale 100 złotych znajduje się złota folia o charakterystycznym kształcie i wielkości,
- w banknocie o nominale 200 złotych zmieniają się obrazy w hologramie w zależności od kąta nachylenia.
Wymiary i wizerunki zaprezentowane na polskich obiegowych banknotach:
10 złotych
- wymiar: 120 x 60 mm
- przednia strona banknotu: Książę Mieszko I
- tylna strona banknotu: Denar – srebrna moneta z okresu panowania Mieszka I
20 złotych
- wymiar: 126 x 63 mm
- przednia strona banknotu: Król Bolesław I Chrobry
- tylna strona banknotu: Denar - Srebrna moneta z okresu panowania Bolesława I Chrobrego
50 złotych
- wymiar: 132 x 66 mm
- przednia strona banknotu: Król Kazimierz III Wielki
- tylna strona banknotu: Wizerunek orła z pieczęci majestatycznej, insygnia królewskie – jabłko i berło
100 złotych
- wymiar: 138 x 69 mm
- przednia strona banknotu: Król Władysław II Jagiełło
- tylna strona banknotu: Wizerunek tarczy z orłem z nagrobka Wł II Jag. Poniżej hełm i płaszcz krzyżacki i dwa miecze
200 złotych
- wymiar: 144 x 72 mm
- przednia strona banknotu: Król Zygmunt I Stary
- tylna strona banknotu: Wizerunek orła przeplecionego literą „S” pochodzący z kaplicy Zygmuntowskiej Katedry na Wawelu.
